Uluslararası Pîrî Reis ve Dönemi Denizcilik Tarihi Sempozyumu

Kitab-ı Bahriye’nin 500. Yılı Anısına

ULUSLARARASI PİRİ REİS VE DÖNEMİ DENİZCİLİK TARİHİ SEMPOZYUMU

15-16-17 Ekim 2026

İstanbul – Türkiye

Osmanlı denizciliğinin ve tarihî coğrafya bilgisinin en önemli isimlerinden biri olan Piri Reis, Akdeniz’den Kızıldeniz ve Hint Okyanusu’na uzanan geniş bir coğrafyada edindiği denizcilik tecrübesini, haritalar ve metinler yoluyla kalıcı bir bilgi mirasına dönüştürmüştür. Amcası Kemal Reis’le birlikte Akdeniz’de başlayan denizcilik hayatı; Osmanlı donanmasının seferleri, dünya haritalarının çizimi ve Süveyş merkezli Hint Okyanusu faaliyetleriyle erken modern Osmanlı deniz dünyasının merkezinde yer almıştır.

Pîrî Reis, 1513 ve 1528 tarihli iki haritası ile keşifler çağının coğrafya bilgisini Osmanlı bakış açısıyla değerlendirmiş; özellikle Kitâb-ı Bahriye adlı eseriyle Ege ve Akdeniz’i kapsayan en kapsamlı Osmanlı portolan atlasını meydana getirmiştir. Bu eser, denizcilere yol gösteren pratik bir kılavuz olmasının yanı sıra, kıyı tasvirleri, liman betimleri, rüzgârlar, akıntılar, seyir mevsimleri ve yer adlarıyla Osmanlı denizcilik kültürünün yazılı ve görsel hafızasını yansıtır.

Kitâb-ı Bahriye’nin birinci telifi, 927/1521 yılında Gelibolu’da hazırlanmış, bütünüyle mensur bir metin olarak kaleme alınmıştır. Bu ilk telif, Pîrî Reis’in Kemal Reis’le birlikte çıktığı seferler sırasında edindiği doğrudan gözlemlere dayanan bilgileri sistemli bir bütün hâline getirmeyi amaçlamaktadır. Bozcaada’dan başlayarak Ege ve Akdeniz kıyılarının tasvir edildiği bu versiyon, sınırlı sayıda kaynağa başvurmakla birlikte esas itibariyle müellifin şahsî denizcilik tecrübesini yansıtır. Harita sayısı nüshalara göre değişmekle birlikte, bu telif Pîrî Reis’in bağımsız bir denizci-yazar olarak ortaya koyduğu ilk büyük eser olması bakımından ayrı bir öneme sahiptir.

Kitâb-ı Bahriye’nin ikinci telifi ise, Pîrî Reis’in Sadrazam Makbul İbrâhim Paşa’nın teşvikiyle eseri yeniden gözden geçirerek genişletmesi sonucunda 932/1526 yılında tamamlanmış ve Kanûnî Sultan Süleyman’a sunulmuştur. Kısmen manzum bölümlerle zenginleştirilen bu telifte, metin ve haritalar önemli ölçüde çoğaltılmış, tasvirler daha ayrıntılı hâle getirilmiş ve eser resmî bir devlet sunusu niteliği kazanmıştır. Harita sayısının artması ve kapsamın genişlemesi, ikinci telifi Osmanlı denizcilik bilgisinin en olgun ve sistemli ifadesi hâline getirmiştir.

Bu sempozyum, Kitâb-ı Bahriye’nin ikinci telifinin 500. yılı münasebetiyle, Pîrî Reis’i hayatı, eserleri ve yaşadığı dönem bağlamında yeniden ele almayı amaçlamaktadır. Akdeniz dünyasında kazanılan denizcilik tecrübesinin Kitâb-ı Bahriye’nin birinci telifine nasıl yansıdığı, devlet hizmeti ve Osmanlı deniz siyaseti çerçevesinde olgunlaşan ikinci telifin anlamı, Süveyş ve Hint Okyanusu faaliyetleriyle birlikte çok katmanlı bir perspektifle tartışmaya açılacaktır.

Bu sempozyum, Kitâb-ı Bahriye’nin ikinci telifinin 500. yılı münasebetiyle, Pîrî Reis’i hayatı, eserleri ve yaşadığı tarihî bağlam içerisinde çok katmanlı bir perspektifle yeniden ele almayı amaçlamaktadır. Akdeniz’de amcası Kemal Reis’le birlikte başlayan denizcilik serüveni, korsanlık ve gazâ faaliyetleriyle şekillenen erken dönem tecrübesi, Osmanlı donanması hizmetinde kazandığı askerî ve idarî roller, Pîrî Reis’in hem pratik bir denizci hem de bilgi üreten bir kartograf ve coğrafyacı olarak temayüz etmesini sağlamıştır.

Akdeniz dünyasında edinilen bu yoğun denizcilik birikiminin, Kitâb-ı Bahriye’nin 927/1521 tarihli birinci telifine nasıl yansıdığı; eserin mensur yapısı, doğrudan gözleme dayalı anlatımı ve bir denizcinin pratik ihtiyaçlarını merkeze alan dili üzerinden tartışılacaktır. Bu çerçevede, portolan geleneği ve Osmanlı kartografyası bağlamında Ege ve Akdeniz haritaları, seyir bilgisi, ölçek ve işaret dili ile kıyı tasvir teknikleri ele alınarak, Pîrî Reis’in Akdeniz’i nasıl haritaladığı ve anlamlandırdığı incelenecektir.

932/1526 tarihli ikinci telif, Pîrî Reis’in devlet hizmetinde kazandığı tecrübenin ve Osmanlı deniz siyasetinin etkisiyle olgunlaşmış bir eser olarak değerlendirilecektir. Sadrazam Makbul İbrâhim Paşa’nın teşvikiyle yeniden düzenlenen, kapsamı genişletilen bu telifte, Bahriye yalnızca bir seyir rehberi olmaktan çıkarak Osmanlı deniz hâkimiyetinin bilgi temelli bir temsiline dönüşmüştür. Bu dönüşüm, harita–metin–görsel temsil ilişkisi çerçevesinde; tasvirli şehir ve liman resimleri, kale ve askerî unsurların haritalardaki sunumu ile ikonografik tercihler üzerinden analiz edilecektir.

Sempozyum, ayrıca Kitâb-ı Bahriye’nin kaynakları ve Akdeniz bilgi dolaşımı meselesini, İtalyan, Katalan ve Portekiz portolanları ile isolario geleneği bağlamında ele almayı hedeflemektedir. Pîrî Reis’in bu birikimi nasıl devraldığı, dönüştürdüğü ve Osmanlı denizcilik dünyasına uyarladığı; Akdeniz’de dolaşım hâlindeki coğrafya bilgisinin Osmanlı bağlamında nasıl yeniden üretildiği tartışmaya açılacaktır. Bu çerçevede, Bahriye’nin hem yerel deniz tecrübesine hem de uluslararası kartografik geleneğe dayanan çok katmanlı yapısı değerlendirilecektir.

Bunlara ek olarak, yer adları ve denizcilik terminolojisi, Kitâb-ı Bahriye’nin dil ve kavram dünyası üzerinden ele alınacaktır. Arkaik Türkçe kelimeler, toponimi, çok dilli adlandırmalar ve denizcilik terimleri, eserin yalnızca coğrafya ve haritacılık değil, dil tarihi ve kültürel etkileşimler açısından da taşıdığı değeri ortaya koyacaktır.

Sempozyumun bir diğer temel ekseni ise, Pîrî Reis’in hayatının Süveyş, Kızıldeniz ve Hint Okyanusu safhasıdır. Akdeniz merkezli denizcilik bilgisinin bu yeni coğrafyalarda nasıl sınandığı, Osmanlı–Portekiz rekabeti, Aden, Maskat ve Hürmüz örnekleri üzerinden ele alınacak; Pîrî Reis’in dünya haritalarıyla birlikte düşünüldüğünde, onun denizcilik bilgisinin Akdeniz’den okyanuslara uzanan bir coğrafya tasavvuruna dönüştüğü gösterilecektir.

Sempozyum Piri Reis ve Kitab-ı Bahriye çervesinde hedeflenen bu temalar dışında Akdeniz Dünyası coğrafya ve denizcilik gelenekleri ile ilgili diğer konu başlıklarından bildirilere de açıktır.

KONU BAŞLIKLARI

Piri Reis ve Eserleri

• Piri Reis’in hayatı ve denizcilik kariyeri
• Piri Reis ve dönemi Osmanlı denizcileri
• Kitab-ı Bahriye’nin birinci telifi (1521)
• Kitab-ı Bahriye’nin ikinci telifi (1526)
• Pîrî Reis’in haritaları
• Pîrî Reis’in Osmanlı coğrafya ve kartografya geleneğindeki yeri ve etkileri
• Kitab-ı Bahriye ve haritalarda yer adları ve denizcilik terminolojisi

Haritacılık

• Coğrafi keşifler ve haritacılık geleneği
• Portolan geleneği, isolariolar ve Osmanlı kartografyası
• Harita, metin ve görsellerin temsil ilişkisi
• Akdeniz’de coğrafya bilgisinin dolaşımı: Kaynaklar ve etkileşimler

Denizcilik

• Akdeniz dünyasında korsan denizciliği
• Akdeniz dünyasında donanmalar
• Akdeniz’de Osmanlı deniz stratejileri
• Kızıldeniz ve Hint Okyanusu’nda Osmanlı-Portekiz rekabeti ve küresel denizcilik stratejisi
• Deniz coğrafyası denizlerde seyrüsefer
• Denizcilik teknolojisi ve gemi inşa teknikleri

SEMPOZYUM TAKVİMİ

• 31 Aralık 2025 – Sempozyum ilanı
• 28 Şubat 2026 – Bildiri özetlerinin gönderilmesi için son tarih
• 25 Mart 2026 – Kabul edilen bildirilerin ilanı
• 15-16-17 Ekim 2026 

KATILIM ŞARTLARI

• Sempozyumun resmî dilleri Türkçe ve İngilizce’dir.
• Sempozyum başvuruları bireysel veya panel olarak kabul edilecektir.
• Konaklama ve ulaşım imkânları, sponsorluk çerçevesinde daha sonra ilan edilecektir.
• Her katılımcı yalnızca bir bildiri ile sempozyuma katılabilir.
• Bildiri özetlerinin gönderilmesi için son tarih 30 Nisan 2026’dır.
• Başvurular, başvuru sistemi üzerinden özet kılavuzuna uygun şekilde yapılmalıdır.*
• Bildiri sunumları için 15 dakika süre verilecektir.
• Sempozyumda sunulan bildirilerin tam metinleri sempozyum öncesinde belirtilen tarihte gönderilmelidir. Tam metin göndermeyenler sempozyum programına alınmayacaktır.
• Tam metinler sempozyum sonrasında kitap olarak yayımlanacaktır.

* Tam metin kılavuzu tebliği kabul edilen katılımcılara gönderilecektir.

PROGRAM

20 Eylül 2026 tarihinde ilan edilecektir.