Uluslararası Piri Reis ve Denizcilik Tarihi Sempozyumu

Piri Reis, 1470’lerde Gelibolu’da doğdu; babası Hacı Mehmed, dedesi Ali Reis’tir. Amcası Kemal Reis’le birlikte Akdeniz’de geçirdiği yıllar ve sonraki hayatına dair en önemli bilgiler, başta kendi tecrübelerini de aktardığı Kitâb-ı Bahriye adlı eserinde ve dönemin diğer kaynaklarında yer alır. Gençlik döneminde Kemal Reis’le birlikte Akdeniz’de Venedik sahilleri başta olmak üzere birçok bölgede deniz faaliyetlerinde bulundu; korsanlık ve gazâ seferleri sırasında farklı kıyı ve adalarda tecrübe kazandı. Bu erken Akdeniz tecrübesi, onun denizciliğe dayalı coğrafya ve harita bilgisinin temelini oluşturdu.

Kemal Reis’in II. Bayezid (1481-1512) tarafından devlet hizmetine çağrılmasıyla Piri Reis de Osmanlı donanmasında görev aldı. 1499’dan itibaren İnebahtı kuşatması ile Modon, Koron ve Navarin’in fethi gibi önemli seferlere katıldı; Rodos şövalyeleriyle yapılan çarpışmalarda ve Ege’de ticaret güvenliğini sağlamaya yönelik faaliyetlerde yer aldı. Kemal Reis’in 1510’da (916) vefatının ardından Piri Reis, Osmanlı denizciliği içinde bağımsız bir kimlik kazandı.

Yavuz Sultan Selim döneminde Mısır seferine katılan Piri Reis, Kahire’de 1513 (919) tarihli ilk dünya haritasını padişaha sundu. Kanuni Sultan Süleyman devrinde de donanma seferlerinde bulundu; Sadrazam Makbul İbrahim Paşa’nın Mısır yolculuğunda kılavuzluk yaptı. Bu süreçte hazırladığı Kitâb-ı Bahriye’nin birinci telifi (1521/927) Gelibolu’da mensur olarak kaleme alındı. Eser, Ege ve Akdeniz kıyılarını bir denizcinin doğrudan gözlemlerine dayalı olarak tasvir eden kapsamlı bir seyir rehberi niteliğindedir. İkinci telif (1526/932) ise gözden geçirilmiş, genişletilmiş ve kısmen manzum bölümlerle zenginleştirilerek Kanuni Sultan Süleyman’a sunulmuştur. Piri Reis ayrıca 1528 (935) tarihli ikinci dünya haritasını da bu dönemde hazırladı.

Kariyerinin son safhasında 1547’de (954) Hint kaptanlığına getirilen Piri Reis, Süveyş merkezli Osmanlı deniz stratejisinin bir parçası olarak Aden’in yeniden fethi ve Hürmüz seferi gibi önemli harekâtlarda görev aldı. Osmanlı–Portekiz rekabetinin yoğunlaştığı bu süreç, onun hayatının en tartışmalı dönemini oluşturdu. Hürmüz kuşatmasının ardından yöneltilen ithamlar sonucunda 960/1553 yılında Mısır’da öldürüldü.

Piri Reis, özellikle iki Kitâb-ı Bahriye telifi (1521, 1526) ve iki dünya haritası (1513, 1528) ile Osmanlı denizcilik ve kartografya tarihinin en seçkin isimlerinden biri olarak kabul edilir. Akdeniz’e dair seyir bilgisi, kıyı ve liman tasvirleri, rüzgâr ve akıntı bilgileri ile yer adlarını bir araya getiren Kitâb-ı Bahriye, Osmanlı denizcilik kültürünün hem pratik hem de ilmî düzeyde en güçlü temsilcilerinden biridir.

Sempozyumda Piri Reis, eserleri ve yaşadığı dönem ve sonrasına ait Türk Denizcilik Tarihinin meseleleri ele alınacaktır.

Sempozyum web sitesi: https://denizciliktarihi.pirireis.edu.tr/